Make your own free website on Tripod.com

 

 

Crnogorci u Argentini

 

Pise: Gordan Stojovic

 

 

    Možda ni jedan drugi narod  nije toliko dugo i toliko snažno bacao u zaborav  svoju diasporu kao Crnogorci, čak i onaj minimum institucija koje su brinule o očuvanju veza sa maticom ukinute su početkom  90 tih godina i bojim se za jedan dug period prekinule bilo kakav oblik komunikacije sa najvećim dijelom diaspore koja je prepuštena djelovanju raznoraznih propagatora tuđih ideja te u značajnoj mjeri podlela tim manipulacijama koje su za jedini cilj imali potpuni nestanak tragova postojanja Crnogoraca kako u diaspori tako i u matici. Možda je upravo najveći problem bio i ostao nepostojanje nikakve zvanične državne politike ili strategije  razvoja i njegovanja odnosa sa diasporom koja bi omogućila  normalnu saradnju i uzajamnu pomoć u svim oblastima a i podstakla samu diasporu na bolju organizovanost , jer u koliko imate sa kim da razgovarate i sarađujete vi  ćete to i činiti a nesmijemo zaboraviti ni to da je upravo diaspora odigrala vrlo značajnu ulogu u formiranju  moderne crnogorske države .

    Neizmjeran je doprinos crnogorskih patriota iz cijelog svijeta u oslobodilačkim ratovima koji je vodio kompletan crnogorski narod  sa svih kontinenata , a nesmijemo zaboraviti ni da je bilo godina kada je ukupna suma novca koju su crnogorski iseljenici  iz dalekih prekomorskih zemalja slali u domovinu bila jednaka ukupnom godišnjem budžetu knjaževine Crne Gore. Kada bi se nabrajali svi djelovi  naše diaspore koji su radi ovakvog dugogodišnjeg odnosa države prema njima, izgleda, definitivno osuđeni na nestanak izgubili bi previše vremena, jer situacija u svakoj zemlji je specifična i zaslužuje poseban osvrt i analizu - zato ću se  ovoga puta osvrnuti samo na Južnu Ameriku, a posebno Argentinu  gdje ima najviše Crnogoraca  koji se već decenijama nalaze u sigurno najtežoj situaciji  apsolutne ignoracije od strane matične zemlje, hispanizacije, prevelike udaljenosti i lošeg materijalnog položaja najvećeg broja iseljenika.

 

Južna Amerika

 

     Mnoge su procjene koliko Crnogoraca  živi u ovim zemljama,a najčešće se kreću između  10 000 i  50 000. Od toga daleko najveći broj živi u Argentini mada se mogu naći pojedinačno ili u manjim i većim grupama u svim ostalim zemljama Južne i Srednje Amerike. Ja bih se prilikom procjene broja naših iseljenika najprije oslonio na podatke dva bivša konzula koji su tamo u odvojenim mandatima boravili preko 20 godina radeći svakodnevno u ambasadi i na terenu sa svim  iseljenicima iz bivše Jugoslavije.Jedan je Ivan Mrša, dalmatinac, koji je u svoje vrijeme bio sigurno najveći poznavalac jugoslovenske dijaspore u Južnoj Americi a drugi  Crnogorac Ananije Jagošev Stojović koji je tamo proveo preko 9 godina  na funkciji generalnog konzula SFRJ u Buenos Airesu .

Kada se tiče broja Crnogoraca procjene su skoro identične, a to je da u cijeloj Južnoj Americi živi preko 40 000 Crnogoraca, a  od toga  najviše ih u Argentini - oko 30 000.

     Danas u Argentini ne postoji niti jedna  organizacija koja masovno okuplja Crnogorce ili koja ima isključivo crnogorski predznak, postoje neke organizacije koje okupljaju Crnogorce ali su  starojugoslovenskog karaktera i za njih je, nažalost, vrijeme stalo prije 10 godina, jer oni naprosto nemaju načina da se informišu sa onim što se dešavalo i što se dešava u zemlji njihovih prađedova, a zato smo krivi upravo mi  svi i vlast u Crnoj Gori kojima su godinama bliži interesi nekih drugih naroda nego sopstvenog, a nažalost, izgleda, takav trend se i dalje nastavlja .

    Zbog svega toga danas smo došli u situaciju da mlade generacije sa obadvije strane okeana ne znaju ništa jedni o drugima, ne samo da smo zaustavili razvoj postojećih organizacija i klubova kakvi god da su nego smo potpuno spriječili osnivanje novih prilagođenijih današnjoj situaciji u Crnoj Gori. Zato danas u pokrajni Chaco na sjeveru Argentine gdje živi najveći broj Crnogoraca i gdje je najbolje očuvana nacionalna svijest  ona malobrojna djeca koja pohađaju nastavu u školama na ¨maternjem jeziku ¨ mogu naučiti  neki apstraktni Jugoslovenski jezik i takođe mogu naučiti da su Jugosloveni  ali imaju i drugu alternativu - mogu poći kod srpskog popa koji je tu stigao 1996-te i naučiti  neke druge stvari  uz pomoć kojih ćemo jednoga dana  možda čuti neke nove priče o ugroženosti nebeskog naroda ali ovoga puta na vekovnim ognjištima u provinciji Chaco.Prvu pravoslavnu crkvu na ovom području podigli su Crnogorci  i ona se nalazi u mjestu La Colonia Montenegrina (crnogorska kolonija) koju su osnovali prvi crnogorski doseljenici  i to je omanja kamena crkva koja podsjeća na slične u  katunskoj nahiji i drugim djelovima Crne Gore sa grobljem gdje je pokopan veliki broj Crnogoraca, a na nadgrobnim pločama se vide, uglavnom, sva poznatija   crnogorska prezimena.

    Po mom mišljenju, ova crkva ima neprocjenjiv značaj za obnovljenu Crnogorsku crkvu jer je sagradio crnogorski narod svojim znojem i krvlju hiljadama kilometara daleko od svoje domovine i mislim da bi se morali preduzeti što hitniji  koraci u cilju vraćanja ove crkve u okrilje njene matice, a povraćaj ove crkve sigurno bi bio mnogo lakši čak nego da je ona u Crnoj Gori, jer Argentina je demokratska zemlja koja u potpunosti poštuje ljudska prava i to bi vjerovatno bila puka formalnost. Tamošnji narod bi to sigurno sa oduševljenjem prihvatio jer takav događaj ide u prilog osjećanju crnogorskog porijekla i nacijonalne pripadnosti  koji su apsolutni i dominantni. U General Maderiagi,drugoj crnogorskoj koloniji, situacija je možda malo bolja, ali samo radi nepostojanja srpskih popova. Ostalo je sve isto - u školi djeca uče da su Jugosloveni i uče jugoslovenski jezik, a iseljenička organizacija "Njegoš" iako okuplja  isključivo Crnogorce ima jugoslovenski predznak. Njeni uslovi rada su dosta dobri, jer Societa Yugoslava Njegos ima svoju zgradu u centru rada gdje se iseljenici okupljaju. U gradovima je situacija dosta komplikovanija ss izuzetkom Tandila i Venada Tuerto gdje su Crnogorci kako tako povezani,  jer  u milionskim gradovima mnogo se lakše zaboravlja porijeklo i  teže je okupiti iseljenike zbog toga je tamo nemoguće bilo što uraditi bez pomoći  države Crne Gore i njenih institucija čije zvaničnike ne preostaje ništa drugo nego moliti za malo milosti prema sopstvenom narodu hiljade kilometara udaljenom od zemlje svojih prađedova.

 

Kratka istorija iseljavanja i najvažnije kolonije

    Crnogorci su u Južnu Ameriku počeli dolaziti vrlo rano. Ima pokazatelja da su pojedini mornari iz  Boke i okolnih krajeva na taj kontinent počeli stizati još u 17. vijeku. U arhivama juznoameričkih država mogu se naci podaci o prvim masovnijim naseljavanjima  gdje se mogu naći mnoga prezimena iz naših krajeva.U glavnom gradu Perua  došao sam do podataka da se tamo još 1749.god. naselilo nekoliko mornara   sa prezimenima Bozovich, Lekovich, Kaludjerovich, Cicovich i Miljevich .

    U Mexiku  se približno u istom periodu pominje neki  Jovovich kao žrtva  u sukobima  sa  indijanskim plemenima. Ima još mnogo ovakvih pojedinačnih primjera ,ali prva masovnija doseljavanja Crnogoraca na ovaj kontinent počinju tek sredinom 19 vijeka. Po podacima iz argentinskih arhiva 1904. godine u tu zemlju ulazi 300 ljudi sa crnogorskim posošem, ali stvarni broj je mnogo veći, jer su tada Austrija i dugi  neprijatelji Crne Gore  pospješivali  iseljavanje mladih Crnogoraca da bi je vojno oslabili, pa su mladi Crnogorci odlazili u tu zemlju i na razne druge načine bez - regularnih  dokumenata izdatih na Cetinju, a veliki je broj i onih koji su u to doba bili austrijski državljani  (Crnogorci iz Boke, Maina, Krivošija, Braića i Paštrovića ). Argentinski  popis stanovništva iz 1914. govori o 1575 Crnogoraca. U istom popisu su se kao Srbi nacionalno izjasnile 316 osoba a kao austrijski podanici 38 123. Međutim, po nekim izvorima već 1917. u toj zemlji živi 4 000 Crnogoraca.  Razlog  tog naglog povećanja broja Crnogoraca je  svakako  okupacija Crne Gore od strane Austrije .

    Najmasovnije doseljavanje Crnogoraca u Južnu Ameriku počinje poslije 1918. godine i traje sve do početka drugog svijetskog rata. Daleko najviše Crnogoraca stiglo je između 1919. i 1925.  U tu zemlju tada dolazi veliki broj  protivnika bezuslovnog ujedinjenja sa Srbijom  tako da  oni ujedno predstavljaju prve crnogorske političke emigrante  koji su se u tu zemlju sklonili bježeći od bjelog terora  srpskih okupacionih trupa i domaćih kvisliga. Razlog za dolazak tolikog broja crnogorskih patriota baš u tu zemlju je sigurno bio dolazak  brigadijera Krsta Zrnova Popovića, vođe Božićnog ustanka sa najbližim saradnicima i velikim brojem ustanika . Pored političkih emigranata tih i narednih godina stiže i veliki broj ekonomskih emigranata koji ne videći budućnost u ondašnjoj Crnoj Gori,  što nije bio Crnogorski običaj, zauvjek napuštaju rodnu zemlju sa čitavim porodicama nebi li svojoj djeci stvorili bolje uslove života. Godine 1941. prestaje iseljavanje u ovu zemlju, ali pred kraj rata u Argentinu stiže oko 400 Crnogoraca, pristalca poražene strane u ratu, a među njima i Blagoja Jovović za koga će se tek kasnije uspostaviti da je izvršio atentat na ustaškog vođu Antu Pavelića i zadao mu rane od kojih je kasnije i preminuo. Osim pojedinačnih primjera kojih ima čak i devedesetih godina krajem II svjetskog rata  prestaje  masovnije iseljavanje Crnogoraca u Argentinu.

 

Najveće Crnogorske naseobine i najpoznatiji iseljenici

 

    Crnogorci su, kada bi stigli u Buenos Aires, išli u nekoliko pravaca. Neki bi ostajali u tom gradu i to najčešće u  lučkom predgrađu  Boka, drugi bi odlazili u unutrašnjost ove prostrane zemlje u potrazi za poslom, a opet,  neki bi išli u okolne zemlje -  najčešće Čile, Paragvaj, Boliviju i Urugvaj . U Argentini je najstarija crnogorska naseobina u okolini grada Tandil gdje su naši radili u poznatim Tandilskim kamenolmima a već 1908. u tom gradu postojalo je i prvo crnogorsko društvo uzajamne pomoći  koje je brinulo o najsiromašnijim Crnogorcima. Danas u tom gradu živi veliki broj potomaka naših iseljenika  a najbrojnija crnogorska porodica danas u tom gradu su Radoševići kojih ima preko stotinu. General  Maderiaga  je mali gradić  gdje su prvi Crnogorci stigli krčeći šume, a danas tamo živi preko 150 crnogorskih porodica koje imaju i svoj dom u kojem se okupljaju, opštinski čelnici su takođe Crnogorci. Predsjednik opštine je Juan Knezevic a sekretar Xavijer Mirkovich.  Postoji i društvo koje se zove Jugoslovensko iseljeničko društvo Njegoš a njen predsjednik je Basilio Yankovich, a sekretar Bosilca Klisic.

    Čako pokrajna je na sjeveru Argentine i tamo živi najveći broj naših iseljenika. Može se reći da je to Crna Gora u malom. Tamo su naši iseljenici osnovali svoju koloniju koja se zove La Colonia Montenegrina i tu sagradili Crnogorsku Crkvu. Mnoga Crnogorska udruženja  su bila tamo prije drugog svijetskog rata ali danas ih nema - osim nekih beznačajnih koja imaju starojugoslovenski karakter i koja okupljaju minoran broj ljudi. U ovom dijelu svijeta mogu se naći crnogorske porodice i prezimena koja su u Crnoj Gori jako malobrojna ili ih čak više i nema. Na primjer, banjanska porodica Kapetinić, kojih u Banjanima ima samo još jedna - u Chacu ih ima preko 20. U svakom slučaju vrlo je teško napisati bilo što o našima u Chacu, jer to iziskuje jednu zaista obimnu studiju i mnogo vremena  koga nažalost još niko nije imao za tako nešto .

    Venada Tuerto je grad u kome živi  ogroman broj naših seljenika i tu je bilo pokušaja, nažalost bezuspješnih, na formiranju jedne moderne crnogorske iseljeničke organizacije. Ali, po mom mišljenju, to je izostalo jer nije bilo apsolutno nikakve podrške iz Crne Gore. 1980. godine Crnogorci su sagradili ckvu u tom gradu, a tada je formirano i udruženje Centro Ortodoxo a njen prvi predsjednik je bio frarmaceut Roque Kilibarda.

    O Crnogorcima u velikim gradovima Buenos Aires ,La Plata ,Baia Banka ,Cordoba itd može se dosta pisati i teško je utvrditi koliki je njihov tačan broj.

 

Najpoznatij iseljenici

 

    Još 1870. u Buenos Aires dolazi porodica Radonjić sa Njeguša. Dušan Radonjich postaje jako bogat čovjek i vlasnk lista  El Ekonomista, njegov sin Juan Radonjich danas je poznat političar i biznismem, a Vanessa Radonjich je 1986. bila Miss Argentine.

Miloš  Vukasović iz Oravca početkom ovog vijeka jedan od najbogatijih ljudi - vlasnik parobrodarskog društva La Platense,  veliki izumitel,  brodograditelj i dugogodišnji  počasni konzul Kraljevine Crne Gore u Argentini i čovjek kojeg je kralj Nikola bio predložio za ministra inostranih poslova  itd....

    Juan Vucetich, kriminalistčki inspektor, koji je izmislio daktiloskopiju je i dan danas legenda u Argentini i idol mladih u toj zemlji.

Petar Zambelić, kapetan sa Luštice, koji je bio prvi vodič za prolazak kroz Tiera Del Fuego (Ognjenu Zemlju) sa svojim brodom radio je za cileansku vladu i danas legenda u dom najužnijem dijelu svijeta, a njegovi podvizi se prepričavaju generacijama u Punta Arenasu - cileanskom gradu na Ognjenoj Zemlji, čiji je gradonačelnik kasnije dugo godina bio isto tako Crnogorac - Karlos Gonzales Jaksich.

    Cvijetko Cesar Petricevic, jedan od najbogatijih ljudi u La Pazu, veliki građevinar i kasnije ministar  saobraćaja  Bolivije i čovjek čije ime je ostalo zapisano na mnogim građevinama, mostovima itd u Južnoj Americi.

    Tu su još mnogi kao što su kapetani Maksim Zloković, Božo Kostić pa argentinski generali i pukovnici Vincente Gerardo Bozovich zapovjednik  najveće vazdušne baze itd ....

 

 

                                                                   

Komentare šaljite na

Send your coments at   stojovic@cg.yu