Make your own free website on Tripod.com

KALENDAR VAZNIJIH DOGADJAJA

 


IZ POVIJESNICE CRNOGORSKOGA NARODA

 


                 
  



    Program
    Uprava
    O nama
    Mape
    Zanimljivosti, pisma, ...
    Podsjetnik o CG
    Prezimena u CG
    Plemena u CG
    Obicaji u CG
    Linkovi
    Slike i amblemi
    Search


         

   

  

 



SREDINA III VIJEKA PRIJE NOVE ERE (DALJE: P.N.E.) Formirana Ilirska Kraljevina na prostoru danasnje Crne Gore i sjeverne Albanije.

231.GODINE P.N.E.
Prvi pomen ilirskog imena kralja Agrona, Pleuratova sina.

230. GODINE P.N.E.
Vlast u ilirskoj drzavi preuzela Agronova udovica, kraljica Teuta.

187 – 167. GODINE P.N.E.
Ilirskom drzavom upravlja kralj Gencije kojeg su pokorili Rimljani u bici pod Skadrom i doveli njegovu zemlju u politicku zavisnost prema Rimskoj Republici.

40. GODINE P.N.E.
Oktavijan Avgust, docnije (prvi) rimski imperator, postaje gospodar Ilirika u ciji sastav ulaze i prostori bivse Ilirske Kraljevine (sire podrucje od danasnje Crne Gore).

6 – 9. GODINE NOVE ERE (DALJE: N.E.)
Ilirska plemena s podrucja danasnje Crne Gore ucestvuju u Batonovu ustanku protiv rimske vlasti.

11. GODINE N.E.
Dalmacija (raniji Ilirik) dobija status rimske carske provincije; njezin najuzi dio (prostor danasnje Crne Gore i sjeverne Albanije) postaje posebna administrativna jedinica pod imenom Naronski konvent.

297. ILI 306. GODINE
Za vladavine jednog od rimskijeh careva – Dioklecijana ili Konstantina (prozvanog Veliki), osnovana je rimska provincija Prevalis (ili Prevalitana), koja se okvirno poklapala s ranijim Naronskijem konventom.

395. GODINE
Rimski car Teodosije i izvrsio je podjelu Imperije na Zapadno i Istocno Rimsko Carstvo; provincija Prevalis usla je u sastav Istocnoga Rimskog Carstva (Vizantija).

KRAJ VI – POCETAK VII VIJEKA
Na tlu provincije Prevalis nastala "sklavnija" Duklja (Dokleja, Dioklitija, Dioklija).

DO SREDINE IX VIJEKA
Od doseljenijeh Slovena (Sklavnia, Sklava) i zatecenijeh Iliro – Romana i supstrata drugijeh etnosa nastao je novi amalgam – Dukljanski Sloveni ili jednostavno Dukljani – najstariji preci savremenih Crnogoraca.

840.GODINE
Podignute: trobrodna crkva Sv. Petar na Suranju (pred Kotorom s jugoistocne strane) i (manja, jednobrodna) Sv. Marija u Budvi.

SREDINOM IX VIJEKA
Nastala Knezevina Duklja ; na olovnom pecatu iz toga doba navodi se ime "Petar arhont (knez – DZ) Duklje amin", koji je bio jedan od vazala vizantijskoga cara Vasilija I.

DO SREDINE IX VIJEKA
U primorskom pojasu Duklje bio je dovrsen proces hristijanizacije stanovnistva posredstvom katolickijeh misionara, pripadnika benediktinskog kaludjerskog reda; hriscanstvo je propovijedano u latinskomu vjerskom obredu; neodvojivo je od pokrstavanja i sirenja latinske pismenosti i kulture.

(?) – 1016.GODINE
Dukljom vlada prvi poznati nominalno samostalni knez Vladimir (sin Petrislavov).

1018 – 1043. GODINE
Knezevinom Dukljom upravlja Vladimirov sinovac Stefan Vojislav, do 1041. Godine kao vizantijski vazal.

1042/43. GODINE
Pobjedom nad vizantijskom vojskom na Tudjemilu, knez Vojislav zbacuje vrhovnu vizantijsku vlast i postaje samostalni gospodar Duklje za koju se, od toga dogadjaja, upotrebljava i ime Zeta; bila je prva od juznoslovenskijeh zemalja kojoj je Vizantija priznala nezavisnost; suverenitet Duklje se tada prostirao nad Raskom, Bosnom, Travunijom i Zahumljem.

1046 – 1081. GODINE
Dukljom/Zetom vlada knez, a od 1077. Godine kralj Mihailo (kraljevske insignije uputio mu je papa Grgur VII).

1077.GODINE
Duklja/Zeta uzdignuta na stepen Kraljevine (Dukljansko Kraljevstvo).

DRUGA POLOVINA XI VIJEKA
Tokom naznacenoga perioda nastalo je cuveno beletristicko dijelo – Zivot sv. Vladimira (dukljanskog) zetskog kralja, popularno nazvano Legenda o Vladimiru i Kosari, pisano narodnijem jezikom I latinicom.

1089.GODINE
Osnovana je Barska arhiepiskopija (Nadbiskupija, Arhibiskupija); u njezin sastav ulazile su biskupije (episkopije): Dukljanska (Barska), Kotorska, Ulcinjska, Svacka, Skadarska, Drivatska, Pulatska (Pilotska), Raska, Bosanska, Zahumska, Travunijska.

1081 – 1101 (ili 1108) GODINE
Dukljom/Zetom vladao je kralj Bodin, sin kralja Mihaila; za njegove vladavine Duklja dostize najvece prostranstvo; svoj suverenitet uspostavlja nad Raskom, Bosnom, Travunijom i Zahumljem, djelovima Makedonije, Hrvatske i sjeverne Albanije.

DRUGA POLOVINA XII VIJEKA
Sagradjena katedralna crkva Sv. Tripuna (na temeljima starije crkve koja se pominje u Andreacijevoj povelji iz 809, da bi, prema predanju, bila razurena prilikom Samuilovog osvajanja Kotora (998); crkva Sv. Tripun je najznamenitije sakralno graditeljsko djelo zrele romanike na istocnoj obali Jadrana.

80 – TIJEH GODINA XII VIJEKA (NAJKASNIJE DO 1183) Nastalo Kraljevstvo Slovena (Regnum Sclavorum) domaceg benediktinca Popa Dukljanina (ime mu se ne zna); djelo je najstariji izvor domace provincijencije za istoriju Duklje; napisano je latinicom na mjesnom slovenskom (dukljansko/zetskom/crnogorskom) jeziku; do nas je doprlo u latinskom prijevodu.

IZMEDJU 1186 – 1190. GODINE
Nastalo Miroslavljevo jevandjelje, prepisano najvjerovatnije u Kotoru (po narudzbi zahumskog kneza Miroslava, rodjaka Stefana Nemanje po zenskoj liniji) – prvi cirilicni spomenik zetske (crnogorske) redakcije, staroslovenskoga knjizevnog jezika.

1183 – 1186. GODINE
U osloncu na dio domace vlastele, koja je izdala interes zemlje, raski veliki zupan Stefan Nemanja pokorio je Duklju/Zetu, razurio gradove u Primorju (osim Kotora) i unistio spomenike latinske pismenosti; u Duklji/Zeti se od tada uvode prve glagoljaske i cirilske knjige iz Makedonije i Bugarske, pisane staroslovenskijem jezikom, u cilju sirenja pravoslavlja.

1189. GODINE
Bjegstvom barskoga (po nekijem izvorima vjerovatno pisca Kraljevstva Slovena) arhiepiskopa Grgura ispred Nemanjine odmazde fakticki (a i formalno) prestaje da postoji Barska nadbiskupija.

1190. GODINE
Prvi put se pominje najstariji Nemanjin sin, Vukan kao namjesnik u Zeti/Duklji, koju ce okititi dukljanskom kraljevskom titulom (Kraljevstva od isprva); prelazi u katolicanstvo da bi bio prihvacen od strane zetske vlastele.

1208.GODINE
Namjesnicki polozaj u Zeti/Duklji preuzima najstariji Vukanov sin, kralj Djordje.

1219. GODINE
Novoformirana Raska arhiepiskopija osniva i svoje tri episkopije na podrucju Zete/Duklje: u manastiru Sv. Mihailo na Prevlaci kod Tivta, u Sv. Mihailu na Stonu i manastiru Sv. Djordja (Djurdjevi stupovi) kod Berana.

1252. GODINE
Drugi po redu Vukanov sin Stefan (graditelj manastira Uspenje Bogorodice u Moraci) pominje se kao kralj Zete/Duklje.

1276 – 1309. GODINE
Kraljica Jelena, udovica raskog (tada vec srpskog) kralja Urosa I – po rodu katolkinja iz plemicke porodice Kurtene – upravlja Zetom/Dukljom; izgradjuje autonomiju ove zemlje do najveceg moguceg stepena u okviru nemanjicke Srbije; za svoje vladavine sagradila, odnosno obnovila 50 manastira na tlu Zete/Duklje.

1290. GODINE
Celno mjesto medju manastire, koje je obnovila kraljica Jelena, svakako pripada samostanu Sv. Srdj i Vakh na Bojani pod Skadrom; prema predanju, pominje se da potice iz doba vizantijskog cara Justinijana I (527 – 565); na rusevinama najstarijeg a sakralnog objekta, benediktinci podizu u XI vijeku znamenitu opatiju, u kojoj su, prema Popu Dukljaninu, sahranjeni dukljanski/zetski kraljevi: Mihailo, Bodin, Vladimir, Dobroslav I Gradihna.

1296.GODINE
U povelji raskog/srpskog kralja Milutina (mladjeg sina Urosa I i Jelene Kurtene) manastiru Sv. Nikola u Vranjini, prvi put se pominje ime Crna Gora, koju tada treba shvatiti kao visinsku oblast podlovcenskog podrucja u okviru zetske zemlje pod prevlascu Nemanjica.

1309 – 1321. GODINE
Stefan, najstariji sin srpskoga/raskog kralja Milutina (docnije – Decanski), u ulozi mladog kralja i ocevog savladara upravlja Zetom/Dukljom, u skladu sa zahtjevima zetske vlastele.

1321 – 1331. GODINE
Zetom/Dukljom, takoodje u svojstvu mladog kralja i ocevog savladara upravlja sin Stefana Decanskog –Dusan, buduci srpski/raski kralj i car.

1335 – 1350. GODINE
Trajalo je podizanje i umjetnicko ukrasavanje srpskoga/raskog manastira Decani – zaduzbine Stefana Decanskog, monumentalnog sakralnog spomenika, koji predstavlja tvoracko remek – djelo kotorske umjetnicke kolonije, s fra Vitom Kotoraninom na celu.

1360. GODINE
Zeta se izdvaja iz Srpskog Carstva kao samostalna zemlja i nastavlja svoju drzavnu tradiciju (dukljansku); na celu zemlje dolazi nova dinastija Balsica s rodonacelnikom – Balsom I.

1362 – 1378.GODINE
Zetom gospodari Djuradj I, Balsin srednji sin, kao najuticajniji medju trojicom brace.

1378 – 1385. GODINE
Novi gospodar Zete je Balsa II, najmladji sin osnivaca dinastije.

1382. GODINE
Bosanski kralj Tvrtko I oteo Balsicima zupu Dracevicu i osnovao u njoj grad kojemu je dao ime Sv. Stefan – docniji Herceg – Novi.

1385. GODINE, SEPTEMBRA 18.
U velikoj bici s Turcima, na Saurijskom polju kod Berata, poginuo Balsa II Balsic.

1385 – 1403. GODINE
Vlast nad Zetom preuzeo Balsin unuk (sin njegovog najstarijeg muskoga potomka Stracimira) – Djuradj II Balsic.

1370 – 1444. GODINE
U tom razdoblju zaokruzen je tekst Statuta grada Kotora – pravni spis kojim se regulise tradicionalna komunalna samouprava priznata u doba vladavine Nemanjica i potom Mletaka koji su veoma dugo vladali Crnogorskijem primorjem; sacuvan je u tri verzije (Biblioteka Sv. Marko u Veneciji, privatna biblioteka porodice Kapor u Korculi i Bogisiceva biblioteka u Cavtatu); pisan je srednjovjekovnom latinstinom; prvi put publikovan 1616, u Veneciji.

SREDINOM XIV VIJEKA
Bio je definitivno uoblicen Statut grada Budve, kojim se regulise gradska samouprava pod vladavinom Nemanjica i potom Mletaka; tekst Statuta, kakav je do nas dosao, najvjerovatnije je iz vremena Srpskog Carstva, jer se u njemu pominje ime "gospodina cara", prvo je napisan na latinskomu jeziku i kasnije preveden na italijanski; u italijanskoj transkripciji sacuvano je sest verzija; slicne statute imali su Bar i Ulcinj, ali nijesu sacuvani osim u isjeccima.

1403 – 1421. GODINE
Na zetskom prijestolu se nalazi Balsa III, maloljetni sin Djuradja II (Stracimirovica) Balsica. Od pocetka hristijanizacije do smrti Djuradja II Balsica u Zeti je katolicanstvo priznata drzavna vjera, dok pravoslavlje uziva status tolerantne konfesije (uz povremena vjerska neprijateljstva).

OD 1403. GODINE, DALJE
Za vladavine Balse III, zbog njegovog okretanja Despotovini Srbiji, pod uticajem majke Jelene, sestre Stefana Lazarevica, odnosno uticaja koji se na njega vrsi s te strane, pravoslavlje postaje priznata drzavna konfesija, a katolicanstvo tolerantna vjeroispovijest.

1421 – 1446. GODINE
Crna Gora ( kako se ustaljuje ime zemlje poslije 1435) se nalazi u stanju medjuvlasca; za vlast u njoj otimaju se Despotovina Srbija (dvostruki vazal: turski i ugarski), Venecija i Crna Gora/Gornja Zeta, na cije celo pocinje da izbija nova domaca dinastija – Crnojevici.

1446 – 1465. GODINE
Novi gospodar Crne Gore/Gornje Zete je drugi po redu (imao ih je cetiri) sin Djurdja Crnojevica – Stefan.

1452. GODINE, U DVA MAHA
S ciljem da odbrani politicku nezavisnost svoje zemlje, Stefan Crnojevic je, izmedju ostalijeh, morao da vodi i dvije teske bitke s vojskom despota Djurdja Brankovica; u oba slucaja, u despotovoj vojsci, na njegovoj strani, sudjelovali su i Turci; u obje bitke Crnogorci su izvojevali pobjedu nad srpskom vojskom; osobito je zestoka bila druga bitka (14.IX 1452) negdje odigrana u Gornjoj Zeti; veoma brojna despotova vojska (25.000 ljudi) koju je predvodio despotov surak Tomo Kantakuzen bila je do nogu potucena; bio je to potonji pokusaj Brankovicevog posezanja za Crnom Gorom.

OKO 1450 – OKO 1500. GODINE
U Veneciju je zivio i radio Kotoranin Andrija Paltasic – prvi juznoslovenski knjigopecatar.

1465 – 1490. GODINE
Prijesto u podlovcenskoj Crnoj Gori/Gornjoj Zeti preuzima znameniti Ivan Crnojevic (sin Stefanov), osnivac Cetinja – novog politickog sredista drzave.

1482. GODINE
Ivan Crnojevic je podigao svoj dvor na Cetinju (na mjestu gdje je danas Cetinjski manastir).

1484. GODINE
Naporedo s podizanjem dvora, Ivan Crnojevic gradi i Cetinjski manastir (na Cipuru) koji je odigrao veoma znacajnu ulogu u kulturnom zivotu podlovcenske Crne Gore tokom naredna dva stoljeca.

1490 – 1496. GODINE
Politicko kormilo zemlje podlovcenske Crne Gore – preuzima najstariji sin Ivana Crnojevica Djuradj.

1496 – 1499. GODINE
Nominalno vlada Crnom Gorom srednji sin Ivanov – Stefan Crnojevic.

1494 – 1496. GODINE
Na Cetinju je radila cirilska knjigopecatnja Crnojevica – prva drzavna stamparija u svijetu; nabavio je Ivan, a u funkciji stavio sin mu Djuradj; u njoj je pecatano pet poznatijeh inkunabula (Oktoih prvoglasnik, Oktoih petoglasnik, Psaltir, Trebnik/Molitlenik i Cetvorojevandjelje); radom Knjigopecatnje rukovodi veliki majstor knjigopecatske vjestine, zasluzno ime crnogorske kulture s kraja XV i pocetka XVI vijeka, monah Makarije.

XVI VIJEK – PRVE DVIJE TRECINE
U Mlecima knjigopecatnju cirilske knjige za potrebe pravoslavnijeh vjernika Crne Gore i sire prostore Balkana cine: vojvoda Bozidar Vukovic Podgoricanin (1520 – 1521. i 1536 – 1540); Bozidarov sin Vincenco Vukovic (1546 – 1561); Jeronim Zagurovic Kotoranin (1569 – 1572); Stefan Marinovic, najprije u Mlecima, a potom u Skadru (1561 – 1563).

1500. GODINE
Odrzan na Cetinje prvi poznati Opstecrnogorski zbor – vojnodemokratski parlament crnogorskoga naroda iz slobodnoga podlovcenskoga dijela zemlje, koji se poslije sloma drzave Crnojevica preoblikovao u svojevrsnu drzavnu organizaciju, nezavisno od toga sto nece biti medjunarodno priznata; na Zboru je donesena odluka da se Veneciji ponudi saveznistvo u ratu koji je vodila s Turcima (1499 – 1503).

1499 – 1513. GODINE
U sklopu turske administrativne povelje novoosnovanijeh zemalja Balkana, Crna Gora je pripojena Skadarskom sandzakatu; fakticko stanje je drukcije: ravnicarske prostore u basenu Skadarskoga jezera (Zetsku i Bjelopavlicku ravnicu), doline rijeka Lima i Tare (Polimlje i Potarje) s nizom utvrdjenijeh gradova, zaposjeli su Turci; Brda i sjeverozapadnu Crnu Goru (takoodje brdoviti predio) zadrzali su nominalnu slobodu; podlovcenska Crna Gora ostala je trajno slobodna; Crnogorsko primorje bilo je dijelom pod mletackom, a dijelom pod turskom vlascu.

1513 – 1528. GODINE
Odlukom najvise turske vlasti u Carigradu podrucje Crne Gore bilo je proglaseno posebnijem – Crnogorskijem sandzakatom; uprava nad ovom administrativnom jedinicom bila je povjerena najmladjem sinu Ivana Crnojevica – Stanisi, nakon sto se prijethodno "poturcio" i uzeo ime Skender-beg; stolovao je u Zabljaku; vodio je mnoge bojeve da podlovcenske Crnogorce dovede u pokornost, ali nije uspio, pa mu se 1528. Godine gubi svaki trag, a njegova zasebna oblast nanovo se deklarativno pripaja Skadarskom sandzakatu.

1528 – 1592. GODINE
S turskog stajalista, podlovcenska Crna Gora smatra se dijelom Skadarskog sandzakata; povremeno je formalno dodjeljivana i Dukadjinskom sandzakatu da konacno ostane u sastavu prvog; turska vlast u taj dio Crne Gore fakticki nikad ne djeluje; nominalno je prisutna samo u brdjanskijem i naspramhercegovackijem plemenima.

1537 – 1539. GODINE
Podlovcenska Crna Gora zauzela je neutralan stav prema mletacko – turskom ratu, na temelju iskustva iz prijethodnog rata (1499 – 1503) u koju Venecija nije prihvatila crnogorsku pomoc.

1570 – 1573. GODINE
Umletacko – turskom ratu (poznat kao kiparski rat ) podlovcenska Crna Gora sudjeluje na stranu Venecije; Mletacka republika je tada izgubila Kipar, te Ulcinj i Bar (1571).

1573 – 1586. GODINE
Sagradjen manastir Uspenje Bogorodice u Pivi, na izvoru same rijeke (sada izmjesten s prvobitne lokacije).

1579. GODINE
Potpisan ugovor izmedju mletacke vlasti u Kotoru i crnogorskijeh pismonosa koji su preuzeli na sebe odrzavanje mletacke postanske komunikacije s Carigradom; ugovor je, s crnogorske strane, ratifikovao Crnogorski glavarski zbor u svojstvu svojevrsnoga izvrsnog organa Opstecrnogorskog zbora; rijec je o prvom bilateralnom ugovoru podlovcenske Crne Gore s Venecijom.

XVI VIJEK
Kako se Cetinjska mitropolija, u transformisanoj poslijefeudalnoj podlovcenskoj Crnoj Gori nasla kao jedini ostatak feudalnog ustrojstva, tijeh stotinjak godina vodi borbu za ocuvanje svojijeh feudalnijeh imanja od kmetova koji su, u politickom pogledu, stekli status slobodnijeh seljaka i otuda nastojali da zadrze vlasnicka prava nad svojijem parcelama koje su obradjivali u kmetovskom svojstvu; u toj borbi Mitropolija neposredno ili posredstvom Pecke patrijasije (poslije 1557) trazi i formalno dobija Sultanovu zastitu; na kraju vijeka spor se razrjesava kompromisno; seljaci postaju zakupci zemlje po slobodnom ugovoru (ako su to zeljeli); od tada se Mitropolija priklanja narodnoj borbi za nezavisnost i slobodu.

XVI i XVII VIJEK
Nad zapadno – crnogorskijem (naspram hercegovackijem) plemenima vjersku vlast je vrsila Hercegovacka mitropolija (ranije Hunska) sa sjedistem u crkvi Sv. Petar na Limu (prenijetim iz Stona); kad je ova bogomolja dolaskom Turaka pretvorena u dzamiju (1442), sjediste Mitropolije prelazi u manastir Tvrdos kod Trebinja; odatle u manastir Ostrog, a iz ovog prelazi na Toplu kod Herceg Novog, gdje se i gasi (1712).

XVI DO SREDINE XVII VIJEKA
Vjersku vlast nad pravoslavnijem stanovnistvom Gornjega Polimlja, odnosno sjevernoistocnijeh (brdjanskijeh) plemena, vrsi, u naznacenom periodu Budimljanska mitropolija sa sjedistem u manastiru Sv. Djordjija (Djurdjevi Stupovi) kod Berana; bila je aktivna na podsticanju borbe naroda u ramu svoje nadleznosti za oslobodjenje od turske vlasti, pa su je Turci ukinuli 1653. Godine.

OD 1571. GODINE I DALJE TOKOM XVII i XVIII VIJEKA Kad su Turci 1571. Osvojili Bar i Ulcinj, polozaj Barske arhiepiskopije veoma je otezan; u njezin sastav djeluju, osim budvanske, barske i ulcinjske, ali samo nominalno, i albanske episkopije (biskupije) u Skadru, Svacu, Sardu, Sapi, Pilotu, Barleci, Ljesu i Drivastu; njezina prava Turci cesto povrjedjuju i suzavaju, i vecinu posjeda sekvestiraju.

XVI VIJEK
Kotor je veoma znacajno srediste kulture u kojemu stvaraju mnogi ugledni pjesnici humanisti i kulturni poslenici u drugim oblastima; medju najpoznatije spadaju: Barnard Pima, Ljudevit Franov Paskvalic, Ivan Nikolin, Nikola Cerlo, Ilija Zagurovic, Vicentije i Franjo Buca, Marin Jeronimov Bizanti, Pavle Bizanti, Andjelo Paskvalic, Djordjije Bizanti, Trifun Bizanti i drugi.

XVI VIJEK, POCETAK DRUGE POLOVINE
Islamsko sakralno graditeljstvo dostiglo je zavidan nivo; podignute mnoge dzamije (a i one manje – tekije) u Podgorici, Ulcinju, Baru, Herceg Novom i Risnu; neke od njih sagradjene su na temeljima porusenijeh hriscanskijeh bogomolja; prvorazredno mjesto medju svijema zauzima dzamija Husein-pase Boljanica u Pljevljima (taslidze), koja se ubraja medju najljepse spomenike islamske arhitekture na Balkanu.

1603/1613. GODINE
Cetinjska mitropolija prelazi, iz polozaja pasivnog posmatraca, u aktivan politicki odnos; postaje aktivan sudionik odbrambene i oslobodilacke borbe; u toj borbi cak preuzima vodecu ulogu; u dvijema znacajnijem bitkama s Turcima u Ljeskopolju (1603. i 1613) crnogorsku vojsku predvodi tadasnji cetinjski mitropolit Ruvim II Boljevic; od toga vremena to postaje tradicija, cime je oznacen pocetak faktickog autokefalnog djelovanja Crnogorske pravoslavne crkve institucionalizovane u licu Cetinjske mitropolije.

1593 – 1637. GODINE
Na celo Crnogorske pravoslavne crkve nalazi se Ruvim II, istovremeno i najuticajnija licnost u Opstecrnogorskom zboru i Crnogorskom glavarskom zboru.

1597. GODINE
Doslo je do poznatog ustanka zapadnocrnogorskijeh (naspramhercegovackijeh) plemena pod vodjstvom vojvode Grdana, starjesine plemena Niksici, protiv Turaka; ustanku su se pridruzila i istocnocrnogorska brdjanska i neka albanska plemena; udruzene ustanicke snage nanijele su Turcima (koje je predvodio Ahmet Kadum – pasa) zestok poraz.

1608. GODINE
U manastiru Moraci odrzana su tri sastanka zastupnika zapadnocrnogorskijeh i istocnocrnogorskijeh plemena (koje su inicirali vojvoda Grdan i pecki patrijarh Jovan), sa kojih su upucivane poruke papi Klimentu VIII o spremnosti pokretanja opsteg ustanka protiv Turaka, ako zapadne zemlje (koje su pravile plan o pokretanju opsteg krstaskog rata protiv Turaka) poslju pomoc u vojsci i naoruzanju.

1637 – 1659. GODINE
Vladicanski tron i polozaj vodje crnogorskoga naroda slobodnoga podlovcenskog dijela zemlje preuzima mitropolit Mardarije Komecanin (iz sela Kometa u Ljesanskoj nahiji).

1645 – 1669. GODINE
Crnogorci iz sva tri antiturska uporista (podlovcenske Crne Gore, brda i naspramhercegovacke Crne Gore) sudjeluju iz svakog pomenutog kraja ponaosob (kao saveznici Venecije u borbi protiv Turaka) silju pomoc u vojsci i naoruzanju.

1659 – 1662. GODINE
Za novog vjerskog poglavara i prvu licnost u Opstecrnogorskom zboru i Crnogorskom glavarskom zboru izabran je Visarion II Kolinovic s Ljubotinja.

1663 – 1685. GODINE
Na vladicansku stolicu Cetinjske mitropolije i paralelno na polozaj najodgovornijeg covjeka u podlovcenskoj Crnoj Gori dolazi Ruvim III Boljevic iz Crmnice.

1684 – 1699. GODINE
Kao i u prijethodnom (kandijskom) ratu Crnogorci iz sva tri dijela zemlje (podlovcenskoga kraja, brdjanske regije i sjeverozapadne Crne Gore) ponovo su mletacki saveznici protiv Turaka u oruzanom sukobu, poznatom pod imenom – morejski rat.

1685. GODINE, POCETKOM MAJA
Prvi put poslije dva vijeka naravnijeh borbi s Crnogorcima, Turci silom oruzja prodiru na Cetinje i pale Cetinjski manastir, ali ne uspijevaju da uspostave vlast nad slobodnijem dijelom Crne Gore; ne polazi to za rukom skadarskom sandzak-begu Sulejmanu Busatliji Malom; sukobio se sa Crnogorcima udruzenijem s bokeljskijem hajducima (svojijem sunarodnicima) pod vodjstvom harambase Baja Nikolica Pivljanina.

1685 – 1692. GODINE
Jedan od najuglednijih i najzasluznijih crnogorskijeh mitropolita XVII vijeka – Visarion III Borilovic; Venecija je otela Herceg Novi od Turaka, cime je postigla i najznacajniji uspjeh u morejskom ratu, tri godista ranije (1684) Venecija je bez mnogo tegota osvojila i Risan od Turaka.

1692. GODINE, SEPTEMBRA 20.
Sulejman Busatlija krece u drugi pohod na pokoravanje podlovcenske Crne Gore; nadire s velikom vojskom iz pravca Crmnice i Podgorice; koristi nepravovremeni i labavi savez Crnogoraca i mletackog odreda stacioniranog na Cetinju pod komandom Ivana Bolice (Zana Grbicica), a i snage branilaca Cetinja su nesrazmjerno manje; premoc Turaka dolazi do izraza kad je Busatliji stiglo pojacanje (4000 ljudi) pod komandom njegovoga sina; Mleci traze, a Turci im daju saglasnost za odstupnicu; pri povlacenju mletacki odred minira Cetinjski manastir; Crnogorci se reorganizuju u gerilu i nanose Turcima gubitke narocito nocu; stalno napadan od Crnogoraca, Sulajman je ovog puta primoran da napusti Cetinje, i ideju o uspostavljanju neposredne vlasti nad podlovcenskom Crnom Gorom.

1661 – 1713. GODINE
Iz pridoslica prekomorskijeh slikara, koji daju pecat slikarstvu epohe baroka u Crnogorskom primorju pod mletackom vlascu, izdvaja se domaci slikar baroknog zanra, znameniti Tripo Kokolja (1661 – 1713); o njegovom daru slikara visoke klase svjedoci umjetnicki opus u peraskoj ostrvskoj crkvi Gospa od Skrpjela; po onome sto je ostavio iza sebe, usao je u plejadu najeminentnijih baroknijeh piktora.

1701 – 1704. GODINE
Kao zamjenu za poruseni manastir na Cipuru (koji su minirali Mleci i do kraja razurili Turci), vladika Danilo u naznacenom vremenskom rasponu podize novi Cetinjski manastir, posvecen Sv. Bogorodici; ovi sakralni objekat bice jos tri puta razuran od Turaka (1712, 1714. i 1785) i obnavljan.

XVII – XVIII VIJEK
Medju vaznije domace knjizevne i kulturne stvaraoce barokne faze u Crnogorskom primorju, pod mletackom vlascu, spadaju imena: Ivan Antun Nenadic, Marko Martinovic, Julije Balovic, Andrija Balovic, Andrija Zmajevic (barski nadbiskup), Krsto Marazovic, Josip Marinovic (svi iz Perasta), Antun Kojovic iz Budve, Ivan Bolica (Kokoljevic) i Tripo Smeca iz Kotora, Niko Lukovic iz Prcanja i drugi.

1694 – 1697. GODINE
Na polozaj mitropolita Crnogorske pravoslavne crkve, sto je znacilo i na polozaj prve licnosti u politickom zivotu zemlje (podlovcenske Crne Gore), izabran je Savatije (Sava) Kaludjerovic, iz Ocinica kod Cetinja.

1699. GODINE
Sklopljen je mir u Srijemskim Karlovcima (Karlovacki mir) izmedju saveznika: Austrije, Venecije i Rusije, s jedne, i Turske, s druge strane; iako mletacki saveznik u ovom ratu, Crna Gora u naznacenom mirovnom ugovoru nije ni pomenuta.

1697 – 1735. GODINE
Crnogorskom pravoslavnom crkvom upravlja novoizabrani mitropolit Danilo (Scepcevic – po ocu Scepanu), rodonacelnik vladicanske – dinasticke kuce Petrovic Njegos, koji je svojijem zaslugama postigao da mu Crnogorci podare pravo nasljedjivanja vladicanskog zvanja u njegovoj porodici; receno je podrazumijevalo i politicko prvijenstvo u upravljanju podlovcenskom Crnom Gorom, u kojem pogledu se izdigao nad svim svojijem prijethodnicima.

SAM POCETAK XVIII VIJEKA
Oznacen je, bez oslonca u istorijskijem izvorima, kao "prijeloman" dogadjaj u istoriji Crne Gore, zbog navodne "istrage poturica"; u sredistu podlovcenske Crne Gore nije moglo biti "poturica" samim tijem sto je ona ustrojena kao fakticka drzava, a ako nije bilo poturica, sljedstveno tome nije moglo biti ni "istrage"; doduse "poturica" je bilo, ali samo uz tursku granicu s kojom se dodirivao slobodni dio drzave; Crnogorci su iz raznijeh uzroka prelazili u islam, a takvijeh je bilo u svijem vremenima iz svijeh nahija i plemena – morali su uskakati u turske gradove, otuda dizali cete na svoj zavicaj; "istraga poturica", koju je Njegos opjevao u Gorskom vijencu, slobodna je pjesnicka konstrukcija, oslonjena na narodno predanje, i ima samo literalnu vrijednost, ali ne moze da se uzima kao dokaz o stvarnom postojanju "istrage".

1711. GODINE
Pocinju spoljnopoliticke veze i saradnja izmedju Rusije i Crne Gore; inicirala ih je ruska strana slanjem dvojice svojijeh oficira u Crnu Goru, pukovnika Mihaila Miloradovica i kapetana Ivana Lukacevica (po rodu domacih ljudi); njihovijem posredovanjem – na poziv ruskog cara Petra Velikog – Crnogorci, u ulozi vojnijeh saveznika daleke pravoslavne ("jednoplemene" i "jednovjerne") Carevine, ucestvuju u ratu protiv Turaka.

1712. GODINE 28 (17) JULA
Odigrala se velika bitka izmedju Crnogoraca iTuraka koju je predvodio serascer bosanskog vezira, Ahmet-pasa; tog dana Crnogorci su se sukobili sa prijethodnicom turske vojske, s Tahir-pasom skadarskijem na celo; bitka se odigrala na Carevom Lazu; nad visestruko nadmocnom turskom vojskom (10.000 ratnika) Crnogorci su odnijeli sjajnu pobjedu; u tom boju bio je ranjen glavnokomandujuci crnogorske vojske, vladika Danilo.

1712. GODINE, 8. AVGUSTA
U drugom naletu (u sklopu iste operacije) vojska, kojom komanduje licno Ahmet-pasa, prodrla je na Cetinje, sazegla (novopodignuti) Cetinjski manastir i zadrzala se pet dana u Cetinjskom polju; stalno nocu napadana od manjijeh grupacija Crnogoraca, bila je primorana da napusti Cetinje i da se, u pogledu uspostavljanja vlasti u slobodnom dijelu Crne Gore, vrne neobavljenog posla, trpjeci usput, na povratku, znatne vojne gubitke.

1713. GODINE
Na prijedlog vladike Danila, Opstecrnogorski zbor je iz reda najuticajnijih (njih 12 na broju) crnogorskijeh glavara, formirao Zemaljski (nadplemenski ili opsteplemenski) sud za podlovcensku Crnu Goru, koji je, osim sudskijeh, obavljao i druge drzavne poslove na nivou zemlje, pa se moze smatrati svojevrsnom crnogorskom "narodnom vladom"; za njenog predsjednika imentovan je vojvoda Vukadin Vukotic (sin Vukote Vukasinovica).

1714. GODINE, OKTOBRA-NOVEMBRA
Veliki pohod bosanskog vezira, Numan-pase Cuprlica na Crnu Goru izveden je sa tri strane; podlovcenska Crna Gora dozivjela je najtezi razur u svojoj dvovjekovnoj borbi s Turcima; bosanska vojska izlazi na Cetinje, ostavljajuci pustos i sijuci smrt; domogla se znatnog broja roblja; zarobljenici koji su izmakli macu, odvedeni su u Bosnu; poslije kraceg haranja, Turci napustaju podlovcenski kraj i ne pokusavajuci da tamo uspostave vlast.

 

1714 –1716. GODINE
Vladika Danilo boravi u posjeti Rusiji u ulozi prvoga zvanicnog zastupnika podlovcenske Crne Gore; ukazana mu je znacajna paznja na ruskom dvoru; primio ga je ruski car Petar Veliki i urucio mu, izmedju ostalog, i dvije gramate Crnogorcima; jednom im se odaje priznanje za saveznistvo u ratu s Turcima, a drugom se odredjuje stalna novcana pomoc Cetinjskom manastiru, koja je trebalo da se isplacuje svake trece godine.

1714 – 1718. GODINE
Posljednji put, u svojstvu saveznika Venecije, Crnogorci ucestvuju u mletacko-turskom ratu; mirom sklopljenijem u Pozarevcu izmedju zaracenijeh strana, Crnogorci, kao mletacki ratni partneri, nijesu ni pomenuti.

1717. GODINE, MARTA 7.
Mletacki senat je posebnijem dukalom ratifikovao ugovor o mletacko-crnogorskoj vojnoj saradnji u ratu s Turcima koji je bio u toku.

1717. GODINE, MAJA 7.
Posebnijem dukalom mletacki Senat potvrdjuje vladici Danilu (i njegovijem nasljednicima) pravo vjerske jurisdikcije nad pravoslavnijem zivljem u Crnogorskom primorju pod mletackom vlascu (Mletacka Albanija).

1717. GODINE, JULA 21.
Odrzan je na Cetinje Opstecrnogorski zbor na kojemu jepodlovcenska Crna Gora, sa svoje strane, verifikovala sporazum o crnogorsko-mletackoj vojnoj saradnji u ratu koji se vodi.

1717. GODINE, JULA 21.
Na Opstecrnogorskom zboru na Cetinju Vukadin Vukotic imentovan je za prvog crnogorskog guvernadura (glavnog posrednika za regulisanje mletacko-crnogorskijeh odnosa).

1735 – 1781. GODINE
Vladika Sava Petrovic stoji na celo Crnogorske pravoslavne crkve i crnogorske drzave; od 1750. Drzi crkvenu i politicku vlast, a od toga vremena politicko kormilo prepusta mladjemu bratu od strica, vladici Vasiliju; od dolaska na vlast Scepana Malog do njegove smrti (1768 – 1773) iskljucivo se bavi crkvenijem poslovima; iza Scepanove smrti ponovo je, ali samo nominalno, i politicki vodja naroda.

1742. GODINE
U ulozi zvanicnoga zastupnika podlovcenske Crne Gore, vladika Sava je drugi crnogorski mitropolit koji posjecuje Rusiju, zadrzavajuci se tamo oko dvije godine; vrce se u domovinu 1744.

1744. GODINE
U svojstvu zamjenika vladike Save, tada jos arhimandrit, Vasilije Petrovic odlazi u posjetu Veneciji i podnosi Senatu memorandum o prevazilazenju prisutnijeh sporova i normalizovanju odnosaja izmedju njegove zemlje i Mletacke Republike.

1750 – 1766. GODINE
Od trenutka posvecenja za vladiku (1750) do smrti (1766) Vasilije Petrovic je prva licnost u politickom zivotu podlovcenske Crne Gore, za koje vrijeme je znatno dinamizirana njena izvanjska politika i uzdignut njegov politicki ugled.

1752. GODINE
Vladika Vasilije cini prvu licnu posjetu Rusiji u svojstvu legitimnoga predstavnika podlovcenske Crne Gore; uvjerava caricu Jelisavetu u odanost crnogorskoga naroda Rusiji i moli je da njegovu zemlju uzme pod svoje pokroviteljstvo; vrce se u zemlju pocetkom septembra 1744. Godista.

XVIII VIKEK – PRVE TRI CETVRTINE
Znacajan doprinos epistolarnoj (u prepisci) baroknoj knjizevnosti dali su mitropoliti Danilo, Sava i Vasilije.

1754. GODINE, MARTA
Za svojeg prvog boravka u Rusiji, vladika Vasilije je sastavio Istoriju o Crnoj Gori – prvu pisanu povijesnicu crnogorskoga naroda, koji ima posebit znacaj u istoriji crnogorske kulture i nauke; pisana je ruskijem jezikom; izdata je u Moskvi (a pecatana u Petrogradu); dozivjela vise izdanja.

1756. GODINE, DECEMBRA 3.
Crnogorci odnijeli pobjedu nad velikom vojskom cehaje bosanskog vezira, Camil Ahmet-pase, u selu Predis u Bjelicama.

1756. GODINE, POCETKOM NOVEMBRA
Vladika Vasilije Petrovic odlazi na svoje drugo putovanje u Rusiju; cilj posjete je trazenje pomoci od ruskog dvora za savremenu organizaciju uprave, vojske, skolstva i prosvjete u njegovoj zemlji po ugledu na Rusiju i pod njezinijem pokroviteljstvom; smatra da bi podlovcenska Crna Gora mogla biti politicko srediste okupljanja okolnijeh balkanskijeh naroda, uz ciju pomoc bi se oslobodili od Turaka.

(?) – 1758. GODINE
Od pocetka XVIII v. kontinentalna Crna Gora dala je prvog doktora filozofskijeh nauka i knjizevnika – Jovana Stevanova Balevica, iz Bratonozica, koji je za sebe zborio da je Albano-Crnogorac; doktorska disertacija mu je objavljena na Univerzitetu u Haleu, dje je i odbranjena; na samom kraju zivota (koji je proveo kao oficir u ruskoj vojsci), napisao je zanimljivi geografsko-istorijski opis Crne Gore.

1756 – 1759. GODINE
Vladika Vasilije po drugi put boravi u Rusiji, odakle se vrce u drustvu s ruskijem pukovnikom Puckovim, koji ima zadacu da prouci stanje i odnosaje u Crnoj Gori i o tome svojemu dvoru podnese pismeno izvjesce; svoj zadatak on izvrsava – sastavlja referat, ali vrlo nekorektno i tendenciozno, sto je unijelo zahladjenje i znatno komplikovalo do tada dobre crnogorsko-ruske odnosaje.

1765. GODINE, POCETKOM JUNA
Vladika Vasilije odlazi na svoje trece (i ujedno posljednje) putovanje u Rusiju; u iscekivanju da bude zvanicno primljen kod carice Katarine II, spremao se da razloznim dokazima porekne neistine koje je pukovnik Puckov napisao o podlovcenskoj Crnoj Gori; u njegovijem planovima presjekla ga je iznenadna smrt.

1766. GODINE, MARTA 10.
U Petrogradu nenadno umire vladika Vasilije Petrovic; sahranjen je o ruskom drzavnom trosku i uz znacajne pocasti; posmrtni ostaci su mu polozeni u Blagovjestenskoj crkvi, dje se i danas nalaze.

1767. GODINE, OKTOBRA 17.
Na Opstecrnogorskom zboru na Cetinju Scepan Mali je izabran za politickog vodju crnogorskoga naroda i drzave, s titulom "cara", jer se, navodno, iza njegove licnosti krio ubijeni ruski car Petar III.

1768. GODINE, SEPTEMBRA
Pod komandom bosanskog vezira organizovan je koncentricni vojni pohod na podlovcensku Crnu Goru, u koji su bile ukljucene brojne turske snage; napad je nominalno izveden i dijelom imao uspjeha, a dijelom ne; Turci koji su prodirali od Niksica potisli su Crnogorce koje je predvodio Scepan na Ostroskom prevoju; kontigent turske vojske koji je prodirao kroz Crmnicu bio je zaustavljen; zbog povlacenja glavnine turske vojske na ruski front od daljeg pohoda se odustaje.

1770. GODINE
Na prijedlog Scepana Malog, Jovan Radonjic , mladji sin guvernadura Stanislava – Stana (koji je umro u Rusiji u svojstvu pratioca vladike Vasilija 1758), na Opstecrnogorskom zboru, odrzanom na Cetinju, proglasen je za gubernatora, s nasljednijem pravom na to zvanje u svojoj porodici.

1773. GODINE, SEPTEMBRA 22.
Scepan Mali zavrsio zivot nasilnickom smrcu; zaklan je na spavanje od svojega sluge – Grka, kojeg su potplatili dusmani Crne Gore.

1781 – 1784. GODINE
Na mitropolitski tron na Cetinju sjedi slabi, nesposobni i ostarjeli vladika Arsenije Plamenac, sestric vladike Save; za njegove uprave konce politicke vlasti u zemlji nominalno drzi guvernadur Jovan Radonjic.

1784 – 1830. GODINE
Crnogorskom crkvom i drzavom upravlja najznamenitija licnost crnogorske istorije – mitropolit Petar I Petrovic Njegos; veoma je postovan arhipastir i duhovni bard; drzavnik je i politicar nanadmasnijeh sposobnosti; bio je narodni vladar u punom smislu rijeci; uz to darovit i proslavljeni vojskovodja, priznati diplomata, veliki reformator – graditelj vise faze nove crnogorske drzave, utemeljene na pisanijem zakonima; otvorio je i otpoceo proces ujedinjenja brdjanskijeh plemena s podlovcenskom Crnom Gorom; ugledni je knjizevnik i poslenik pera.

1785. GODINE, JUNA 18-23.
Skadarski namjesnik Mahmut-pasa Busatlija izveo je uspjesan pohod turske vojske na podlovcensku Crnu Goru (u odsustvu vladike Petra koji se tada nalazio u Rusiji, cekajuci da bude primljen kod carice Katarine II; umjesto prijema bio je neosnovano, sa svojim tajnikom opatom Franjom Dolcijem, grubo proceran iz ove zemlje); Mahmut je izasao na Cetinje, razurio Manastir; pohod mu je uspio zahvaljujuci domacoj cegrsti; zadrzao se nekoliko dana na Cetinju, spustio se s vojskom preko Brajica u Primorje i izvrsio velji zulum nad Pastrovicima; nije uspio da uspostavi tursku vlast na Cetinju.

1787 – 1791/2. GODINE
Rusija i Austrija, koje su saveznice u ratu protiv Turske, pokusavaju, svaka od njih ponaosob, da pridobiju podlovcensku Crnu Goru za sebe kao ratnog saveznika; obje imperije, nazavisno jedna od druge, silju svoje vojne misije u Crnu Goru; Crnogorci su u delikatnoj situaciji; zele da odrze prijateljstvo s obje strane, s vladikom Petrom na celo, ipak pokazuju vise naklonosti prema Rusiji; s Austrijom dolazi do izvjesne vojne saradnje, ali bez zapazenijeh uspjeha; prilikom potpisivanja mirovnijeh ugovora s Turskom (separatnijeh), i jedna idruga ostavile su Crnu Goru prepustenu samoj sebi.

1796. GODINE, JULA 11.
U Martinice (Bjelopavlici) dolazi do presudne bitke izmedju crnogorske vojske, koju predvodi vladika Petar, u savezu s Brdjanima, s visestruko nadmocnom turskom vojskom pod komandom Mahmut-pase Busatlije; bitka se bije prsa u prsa; Crnogorci primoravaju Turke da ustuknu uz velike gubitke; kad je sjutradan trebalo da dodje do novog okrsaja, Turaka vise nije bilo na bojno polje; medju mrtve na bojiste nadjeni su i ljesevi francuskijeh oficira; u boju je bio ranjen i sam Mahmut-pasa; Crnogorci su dosli do ozbiljnog plijena.

1796. GODINE, SEPTEMBRA 22.
U zelji da definitivno pokori Crnu Goru, uz to jos podstaknut osvetom za poraz u prijethodnoj bici s Crnogorcima, Mahmut Busatlija krece u novi rat s njima; snage koje je uspio da okupi cetvorostruko su jace od crnogorske vojske; do bitke na zivot ili smrt dolazi na Krusima u Ljesanskoj nahiji; pod vjestom komandom vladike Petra i njegovijeh saradnika, zgusnutijeh snaznijem udarom, Crnogorci izazivaju veliku pometnju medju Turcima i prisiljavaju ih na odstupanje, navlastito poslije smrti samoga Busatlije koji je poginuo od crnogorske ruke; Crnogorci su ponovo trijumfovali izvojevanom pobjedom, koja im je donijela veliku ratnu slavu i ugled; bitka na Krusima je prekretnica u daljijem crnogorsko-turskijem odnosima; pobjednicima je na Cetinju priredjen svecani docek.

1796. GODINE
Odmah poslije velikijeh izvojevanijeh pobjeda nad Turcima doslo je do prisajedinjenja Pipera i Bjelopavlica svojoj matici – podlovcenskoj Crnoj Gori.

1797. GODINE
Nestala je s istorijske scene (pokorena od Napoleonove vojske) ugledna (do sredine XVIv.) pomorska sila i aristokratska Republika Venecija; od naznacenog godista za svagda je nestala i njezina davno uspostavljena vlast na istocnoj jadranskoj obali, u ciji sastav se (od 1420) nalazio i znatan dio Crnogorskoga primorja (Mletacka Albanija); padom Venecije Crnogorsko primorje je iste godine dato na upravljanje Austriji (prva okupacija) do 1805. Godista; iza toga (1805 – 1807) bokeljska provincija je pod kontrolom Crnogoraca uz pomoc ruske flote admirala Senjavina; u razdoblju 1807 – 1813. Boka Kotorska je pod vlascu Napoleonove Francuske (u sastav Ilirije pod vrhovnom vlascu Napuljske Kraljevine – francuskog satelita); konacno, od 1814. Do 1918. Crnogorsko primorje je pod neposrednom vlascu Austrije, odnosno Austro-Ugarske.

1798. GODINE, OKTOBRA 18.
Na Narodnoj skupstini na Cetinju (koja je sustinski produzetak dotadasnjeg Opstecrnogorskog zbora), usvojen je precisceni tekst Zakonika obsceg crnogorskog i brdskog (njegovog prvog dijela od 16 clanova); usvajanjem tog dokumenta obiljezen je pocetak nove vise faze crnogorske drzave, utemeljene na pisanijem zakonima; taj znameniti kodeks (pravni korpus) dobio je popularno ime Zakonik Petra I.

1803. GODINE, AVGUSTA 17.
Narodna skupstina, odrzana u manastiru Stanjevici, usvojila je drugi dio Zakonika obsceg crnogorskog i brdskog (novih 17 clanova, ciji je ukupni broj 33); bio je tijem zaokruzen Zakonik Petra I, u kojem su dotadasnje norme crnogorskog obicajnog prava pretocene u pisani zakonski tekst; svojom pravnom snagom Zakonika se protezao i na krajeve izvanj podlovcenskoga podrucja; bio je primjenjivan ne samo u Piperima i Bjelopavlicima, vec i u drugijem jos neprisajedinjenijem brdjanskijem i naspramhercegovackijem crnogorskijem plemenima.

1805. GODINE, MAJA
Ruski carski deputat, brigadir Stefan Sankovski, bio je prvi akreditovani diplomatski zastupnik Rusije u Crnoj Gori.

1812. GODINE, SEPTEMBRA-OKTOBRA
Udruzene crnogorsko-bokeljske snage (crnogorski sunarodnici) u Boku pod tudjinskom vlascu) pod komandom vladike Petra I oslobodile su Bokeljsku provinciju od Francuza, uz pomoc nekoliko engleskijeh ratnijeh brodova.

1813. GODINE, NOVEMBRA 1.
Rodjen Rade Tomov (Petar II Petrovic Njegos)

1813. GODINE, NOVEMBRA 10.(29. OKTOBRA)
Odrzana je cuvena Crnogorsko-bokeljska skupstina narodnijeh predstavnika u Dobroti pred Kotorom (Kotor je jos bio u ruke Francuza); Skupstina je donijela odluku o prisajedinjenju Boke Kotorske matici zemlji; na zasijedanju je osnovana crnogorsko-bokeljska vlada pod imenom Centralna komisija, s vladikom Petrom kao predsjednikom na celo.

1814. GODINE, MAJA 30.
Pariskijem sporazumom izmedju ruskoga cara Aleksandra I i austrijskog cesara Franca odluceno je da se bokeljska provincija ponovo dodijeli na upravljanje Austriji; Crnogorcima i njihovijem primorskijem sunarodnicima bila je nanesena tijem mirom velika istorijska nepravda; vladika Petar je tu odluku primio k znanju s velikijem razocarenjem.

1814. GODINE, JUNA 12.
Pritijesnjen nadmocnijem snagama austrijske vojske (iako mu jos zvanicno nijesu bile saopstene odluke Pariskog mira), vladika Petar I je sa svojijem ratnicima morao da napusti Boku Kotorsku; od tada ce ona jos 104 godista ostati pod tudjinskom (austrijskom) vlascu.

1820. GODINE, KRAJEM SEPTEMBRA
Znacajnom potrebom udruzenijeh Crnogoraca i Brdjana u Moraci, doslo je do konacnoga prisajedinjenja dvaju novijeh plemena – Moracana i Rovcana – matici podlovcenskoj Crnoj Gori.

1830. GODINE, OKTOBRA 31 (18)
U 82. godini zivota, poslije 46. godista upravljanja Crnom Gorom, u dramaticnijem i sudbonosnijem vremenima, umro je na Cetinju i sahranjen u crkvi novoga Cetinjskog manastira, vladika Petar I; uz ostalo sto je o njemu vec receno, treba istaci da je Crnu Goru uveo u Evropu i ucinio je medjunarodnijem subjektom dostojnijem postovanja; za doprinos koji je dao zemlji na svijem poljima drzavnickoga i vjerskog rada, odnosno u svijem oblastima zivota zemlje, Crnogorci su ga jos za zivota oslovljavali sa "sveti vladika".

1830. GODINE, OKTOBRA 19
Na prijestolje Crnogorske crkve i drzave stupa Petar II Petrovic Njegos.

KRAJ XVIII I POCETAK XIX VIJEKA
Ogromno epistoligrafsko knjizevno djelo vladike Petra I Petrovica Njegosa spada u klasiku te vrste literature na juznoslovenskijem prostorima, a bez rizika se moze reci i znatno sire.

Prof. Dr Dragoje Zivkovic

1831. GODINE, SEPTEMBRA 2
Izabran je Upravljajuci senat crnogorski i brdski od 12 najuglednijih glavara, poznat u narodu kao Velji sud. Vrsio je najvisu zakonodavnu, izvrsnu i sudsku vlast. Istog godista izvrsen je neuspjesan napad Crnogoraca na Podgoricu.

1833. GODINE, AVGUSTA 6 (18)
Rade Tomov (Petar Petrovic Njegos) je zavladicen u Petrogradu. Istog godista je donesen Zakon otacastva od 20 clanaka. Ponovni neuspjesni napad na Podgoricu.

1834. GODINE
Na Cetinju je otvorena prva svjetovna skola u slobodnom dijelu Crne Gore. Oktobra 18 (31) kanonizovan Petar I Petrovic Njegos.

1835. GODINE
Crnogorci poarali Zabljak.

1836. GODINE
Boj na Grahovu (ginu rodjaci vladike Petra II i brat mu Joko).

1837. GODINE
U plemenima postavljeni plemenski kapetani koji su vrsili poslove drzavne vlasti. Njegos ucinio drugu zvanicnu posjetu Rusiji.

1838. GODINE
Izdato Objevljenije narodu, akt o uvodjenju poreskih klasa.

1840. GODINE
Ubijen Smail aga Cengic na Mljetacku u znak odmazde za poginulijem Petrovicima na Grahovu 1836.g.

1842. GODINE
Jedna mjesovita crnogorsko-austrijska komisija uspjela je utvrditi granicu prema Austriji, bez upliva Turske. Petar II i Ali pasa Rizvanbegovic utvrdili su sporazum o crnogorsko-turskomu razgranicenju prema Hercegovini, koji nije potvrdila Porta. Tijem je afirmisana Crna Gora na medjunarodnom planu.

1843. GODINE
Gubitak ostrva Lesendra na Skadarskom jezeru.

1844. GODINE
Njegoseva posjeta Becu.

1845. GODINE
Objavljena Luca mikrokozma.

1847. GODINE
Pecatan Gorski vijenac u Becu.

1851. GODINE
Pokusaj novcane reforme izradom sopstvenoga novca – peruna. Objavljen Lazni car Scepan Mali.

1851. GODINE, OKTOBRA 19.
Umro Petar II Petrovic Njegos, a na prijestolje dolazi Danilo I Petrovic.

1852. GODINE, MARTA 21.
Senat donio akt o proglasenju Crne Gore knjazevinom; na skupstini crnogorskijeh glavara 18. Jula procitan ruski manifest koji priznaje Danila za Knjaza.

1852. GODINE, NOVEMBRA 11/12
Poara Zabljaka. Otpocela prva Omer pasina vojna na Crnu Goru.

1853. GODINE
Na intervenciju Rusije i Austrije, sklopljen je mir pomedju Crne Gore i Turske u Podgorici. Danilo I izvrsio posjetu austrijskom caru.

1854. GODINE, JANUARA
U Kotoru umro Pero Tomov Petrovic, brat Petra II I politicki protivnik knjaza Danila.

1855. GODINE
Donesen Zakonik Danila I od 95 clanaka. Izvrseno niz reformi u Crnoj Gori; popis stanovnistva, reorganizacija i formacija vojske, ustanovljena narocita bojna jedinica zvana Garda.

1856. GODINE
Odrzan Pariski mirovni kongres na kome se nijesu ostvarila ocekivanja knjaza Danila o formalnom priznavanju suvereniteta Crne Gore. Dolaskom naucitelja Stevana Petranovica u Crnu Goru izvrsena je kvantitativna i kvalitativna (gradjanska) reforma Cetinjske skole u kojoj su izucavane moderna antropologija i psihologija, kao verifikovani nastavni predmeti. Nikanor Ivanovic uvodi u skolu proslavu Sv. Save.

1857. GODINE
U Istanbulu ubijen pretendent na vladarski prijesto Stevan Perovic Cuca, pjesnik i bivsi glavni zapovjednik crnogorske vojske, sestric Petra II Petrovica Njegosa. Nabavljena stamparija.

1858. GODINE, MAJA 1.
Na Spasovdan crnogorska vojska, pod komandom Velikog vojvode Mirka brata knjaza Danila I, slavila veliku pobjedu nad Turcima u boju na Grahovu; avgusta 2. (na Ilinden) Crnogorci razuraju Kolasin, a Drobnjaci pod vodjstvom Novice Cerovica unistavaju turske katune na Sinjajevini; na Knjazev zahtjev krajem godista u Rusiji hirotonisan za crnogorskog mitropolita izvanjac Nikanor Ivanovic.

1859. GODINE, APRILA
Komisija izvrsila omedjavanje crnogorsko-turskijeh granica kojim je Crna Gora dobila: Grahovo, Rudine, Niksicku zupu, Kukovo, Tusinu, Uskoke, Lipovo, Gornje Vasojevice, Dodose, dio Banjana, Drobnjaka i Kuca.

1860. GODINE, AVGUSTA 1.
U Kotoru izvrsen atentat na knjaza Danila; izvrsilac sire zavjere je bio Todor Kadic. Danilovom smrcu na prijestolje Crne Gore stupio njegov sinovac Nikola Mirkov Petrovic.

1860. GODINE
Ustanovljeno Nacelstvo narodne prosvjete.

1861. GODINE
Crna Gora pomaze ustanike Luke Vukalovica u Hercegovini i Kola Petrova Lukica u Crmnici. Poslata pomoc Srbiji od 300 Vasojevica za predstojece ratne okrsaje, koje su Srbi izdali Turcima.

1862. GODINE, MAJA
Otpocela druga Omerpasina vojna na Crnu Goru. Septembra 15 zakljucen mir pomedju Crne Gore i Turske.

1863. GODINE
Na Cetinju je otvorena Privremena bogoslovija.

1865. GODINE
Pokrenut je casopis Orlic.

1866. GODINE, SEPTEMBRA 23.
Potpisan je ugovor izmedju knjaza Nikole i srpskog kneza Mihaila Obrenovica o saradnji Crne Gore i Srbije za oslobodjenje.

1867. GODINE
Crna Gora ucestvuje na izlozbi u Moskvi.

1869. GODINE
Uspostavljen je telegraf u Crnoj Gori; prva zenska srednja skola Djevojacki institut; Crna Gora pomaze krivosijski ustanak.

1874. GODINE, OKTOBRA 7.
Odmazdom za ubistvo podgorickoga zabita Jusufa Mucina Krnjica, ponovo su pogorsani crnogorsko-turski odnosaji.

1875. GODINE
Crna Gora pomaze hercegovacki ustanak ("Nevesinjska puska") i vasojevicki ustanak; otpoceo rat izmedju Crne Gore i Turske.

1876. GODINE, JUNA 20.
Crna Gora je objavila rat Turskoj; pobjeda u bojevima na Vucjem dolu i Fundini.

1878. GODINE
Berlinskijem kongresom Crna Gora je dobila priznanje i od zemalja koje je do tada nijesu priznavale; bila je to 27. medjunarodno priznata drzava u svijetu; teritorija je prosirena na 9475 km2 sa gradovima: Podgorica, Bar, Niksic, Kolasin, Spuz, Plav, Gusinje (umjesto potonja dva dobila je Ulcinj), Savnik, Zabljak i Goransko u Pivi.

1879. GODINE
Donesen Zakonik o opstoj skolskoj duznosti, kojim je osnovno obrazovanje slobodno, obavezno i dzabe.

1880. GODINE
Otpocela sa radom Gimnazija na Cetinju.

1881. GODINE
Izvrsena je crkvena reforma – reorganizacija parohija.

1882. GODINE
Crna Gora pomaze bokeski ustanak protiv Austrije.

1883. GODINE, AVGUSTA 11.
Knjaginja Zorka se udala za srpskoga kneza Petra Karadjordjevica.

1884. GODINE
Na Cetinju formirano Cetinjsko dobrovoljno drustvo, prvo crnogorsko pozoriste.

1886. GODINE, JULA 18.
Crna Gora zakljucuje Konkordat sa Vatikanom po kojemu se bozja sluzba u katolickijem crkvama u Crnoj Gori vrsi na staroslovenskom umjesto latinskog jezika, a knjaz Nikola je davao saglasnost na imenovanje barskog nadbiskupa.

1888. GODINE
Donesen Opsti imovinski zakonik Knjazevine Crne Gore, ciji je autor cuveni pravnik dr Valtazar Bogisic.

1889. GODINE
Knjaginja Anastazija- Stane udala se za kneza Djordja Maksimijanovica, vojvodu Lajhtemberskog, a knjaginja Milica za ruskoga velikog kneza Petra Nikolajevica Romanova.

1894. GODINE
Proslavljena 400. Godisnjica Crnojevica stamparije.

1896. GODINE
Knjaginja Jelena se udala za italijanskoga kralja Viktora Emanuela III S avoja.

1897. GODINE
Proslavljena je 22. Godisnjica dinastije Petrovic-Njegos; knjaginja Ana se udala za Franca Jozefa Batemberga, potomka morganatskoga ogranka hesenske dinastije.

1899. GODINE
Prestolonasljednik Danilo I ozenio se Jutom-Milicom, scerkom prestolonasljednika Meklenburg-Strelica.

1900. GODINE
Donesen Zakon o parohijskom svjestenstvu; Crna Gora ucestvuje na izlozbi u Parizu.

1903. GODINE, DECEMBRA 30.
Donijet Ustav Svetog Sinoda u Knjazevini Crnoj Gori.

1904. GODINE, JANUARA 1.
Donesen Ustav pravoslavnih konsistorija; uskoro izbila afera u povodu smrti crnogorskoga ministra pravde Saulica.

1905. GODINE
Oktroisan Ustav Knjazevine Crne Gore; uvedena je valuta perper, Crna Gora je ucestvovala na izlozbi u Lijezu.

1906. GODINE
Pocela sa radom Crnogorska narodna skupstina, a tijem iI parlamentarni zivot u Crnoj Gori (narodnjaci, klubasi i samostalci).

1907. GODINE
Bombaska afera, pokusaj likvidacije knjaza Nikole; ucesce Crne Gore na izlozbi balkanskih zemalja u Londonu.

1908. GODINE
Kolasinska afera i novi pokusaj prosrpskijeh snaga da likvidiraju knjaza Nikolu.

1910. GODINE, AVGUSTA 10.
Crna Gora proglasena za Kraljevinu; proslava zlatnog jubileja 50. godisnjice vladavine kralja Nikole i 50. godina braka s kraljicom Milenom.

1912. GODINE
Crna Gora stupa u balkanski rat.

1913. GODINE
Pobjedom u balkanskom ratu Crna Gora je oslobodila deset gradova i prosirila teritoriju na 14443km2; Crna Gora stupila u II balkanski rat na stranu Srbije protiv Bugarske.

1914. GODINE
Crna Gora objavila rat Austro-Ugarskoj radi Srbije, uzimajuci na ti nacin neposredno ucesce u pozaru prvoga svjetskog rata.

1916. GODINE
Kapitulacija crnogorske vojske i odlazak kralja Nikole u izbjeglistvo.

1918. GODINE, NOVEMBRA 24-29.
U Podgorici odrzana izdajnicka tzv Podgoricka skupstina kojom je Crna Gora prisajedinjena (anektirana) Srbiji, a dinastija Petrovic-Njegos detronizirana; ovi dogadjaj se zbio neposredno po oslobodjenju Crne Gore od austro-ugarske okupacije.

1918. GODINE, DECEMBRA 21 (1919. JANUARA 7)
U krvi ugusena crnogorska nacionalna revolucija; zelenaski pokret podigao ustanak (Bozicni ustanak) protiv srpskijeh okupacionih trupa tj. Protiv aneksije Crne Gore Srbiji; moto ustanka je bio ZA PRAVO, CAST I SLOBODU CRNE GORE.

1918 – 26. GODINE
Mracno doba krvavoga "bijelog terora" tj. Zvanicnoga (drzavnog) zuluma srpsko-karadjordjevickoga rezima ciji je cilj bio genocidno nistenje Crnogoraca i ostalijeh u Crnoj Gori u svijem oblastima zivota i kulture; spaljeno je nekoliko hiljada kuca i ubijeno vise tisuca celjadi (po nekijem izvorima i vise desetina tisuca); Crnogorci se apse, fizicki i na druge nacine zlostavljaju i unistavaju. Nicu vjesala po Crnoj Gori. Rodoljubi se bacaju u jame; siluje se i pljacka; pominju se 14 vrsta zlocina koje su fasisti cinjeli u drugom svjetskom ratu; krvavi "bijeli teror" se od 1926.g. nastavlja u perfidnijim, drugacijim oblicima.

1919. GODINE
Versajskim ugovorom je priznata Kraljevina SHS, a tijem posredno aneksija Crne Gore Srbiji.

1921. GODINE, MARTA 1.
U egzilu umire kralj Nikola; prestolonasljednik Danilo je abdicirao u korist sinovca Mihaila, potonjeg crnogorskog kralja, kralja bez kraljevstva.

1923. GODINE (APRIL U NOCI 26/27)
Desio se jedan od mnogijeh zlocina "bijelog terora" – sazegnut dom komite Petra Zvicera u Cucima zajedno sa Petrovom porodicom, a majka Petrova je primorana da sve to posmatra.

1923. GODINE
U kraljevini SHS odrzani drugi parlamentarni izbori.

1925. GODINE
Parlamentarni izbori (CFS osvojila tri mandata i odrzala kongres u Podgorici).

1927. GODINE
Novi parlamentarni izbori.

1936. GODINE
Krvavi Belvederski dogadjaj, pobuna sa nacionalnim i socijalnim obiljezjima.

1941. GODINE, JULA 12.
Petrovdanskim saborom proglasena suverena Crna Gora; jula 13. Trinaestojulski ustanak u Crnoj Gori pod vodjstvom KPJ.

1943. GODINE, NOVEMBRA 29.
U Jajcu, na drugom zasijedanju AVNOJ-a, obnovljena crnogorska drzava u ramu federativne Jugoslavije.

1946. GODINE
Donesen Ustav FNRJ, kojim je ustanovljena crnogorska drzavnost i potvrdjena nacionalnost.

1974. GODINE
Donesen Ustav SFRJ i SRCG kojima je produbljena crnogorska drzavnost i nacionalnost.

1989. GODINE, JANUARA 10.
"Antibirokratskom revolucijom" (ustvari protivreformacijom i anticrnogorskom "revolucijom") zapocinje proces otvorenog anuliranja saveznog i crnogorskog ustava, crnogorske drzavnosti i nacionalnosti, raspada SFRJ i rata na njezinim prostorima; progon crnogorskijeh rodoljuba i puno ozvanicavanje velikosrpstva.

Borislav Cimesa

 





    
    Monitor
   
Vijesti
        politika
        drustvo
   Pobjeda
        politika  
       
aktuelnosti  
    Medija klub
    Montenegro.com
    MNNews on line
    Nezavisna CG
   
    
   
Radio Crne Gore